Słowacja w skarbnicy UNESCO - Banská Štiavnica

Początki sławnej historii miasta wiążą się z legendą o pasterzu, który pasąc kozy na nasłonecznionych kamienistych urwiskach zauważył dwie jaszczurki – jedna była obsypana jakby srebrnym a druga złotym pyłem. Pasterz pobiegł w ich stronę, aby złapać to błyszczące cudo, jaszczurki jednak okazały się szybsze i ukryły się pod kamieniem. Młodzieniec odsunął kamień i w tej samej chwili oślepiła go lśniąca gruda złota i srebra.

Nie wiemy na ile ta dawna historia odpowiada rzeczywistości. Prawdą jednaj jest, że w XVI wieku wdzięczni mieszkańcy Štiavnice – Szczawnicy, umieścili w swoim herbie złotą i srebrną jaszczurkę. Od średniowiecza aż do dzisiaj dwie jaszczurki wygrzewają się na fasadach wielu budynków miasta. Bogate dzieje Banskej Štiavnice – Bańskiej Szczawnicy przynosiły jej mieszkańcom i krainie dużo więcej życiowej prozy niż poezji. Fakty historyczne potwierdzają, że założenie miasta na skalistych zboczach niegościnnej okolicy nie było łatwe. Odważni i zahartowani poszukiwacze skarbów zbudowali miasto na urwiskach wzgórz szczawnickich, w miejscach których ludzie, jeżeli nie muszą, nie zasiedlają. Jednak bogate znaleziska rudy złota i srebra dawały mężczyznom sił do walki ze skałą, z chorobami, z nieżyczliwością ludzi i zmieniły przygodę na twardą i niebezpieczną profesję górniczą. Ponad tysiąc lat wydobywano w bańskoszczawniczej okolicy rudę z wysoką zawartością metali szlachetnych. Dziesiątki ton złota i tysiące ton srebra opuściły bramy miasta. Z bogactwa podziemia Bańskiej Szczawnicy budowano miasta, opłacano okazałe życie dworu cesarskiego, wspierano naukę, szkolnictwo i kulturę, finansowano wojny. Bańska Szczawnica jak stara, dobra i życzliwa matka dawała dopóki mogła, by w końcu zostać w biedzie, którą ubogaca jedynie przeszłość i wspomnienia. Dlatego więc istotne znaczenie dla miasta ma grudzień 1993 r., kiedy centrum historyczne miasta wraz z zabytkami technicznymi okolicy zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. Wpis miasta między najbardziej znaczące zabytki świata przyniósł miastu nowy impuls do jego świadomej i systematycznej odnowy, rozwoju aktywności gospodarczej, kultury i szkolnictwa.